کلمه در زبان عربی
]انواع کلمه: 1- اسم 2 - فعل 3- حرف .
1- اسم : کلمه ای است که برای نامیدن اشیاء و اشخاص و حیوان به کار می رود . مانند : علی – حسن - حسین - کتاب – فیل – غزالة و ...
]علامت اسم : (معمولاً همراه «الـ» یا « تنوین» می آید ) . مانند : الکتاب – قلم ٌ و ..
] تقسیم اسم به لحاظ جنس : 1- مذکر 2- مونث
1- اسم مذكّر: اسمي است كه بر انسان و يا حيوان نر دلالت می کند .مثل : رَجُل ( مرد ) / طالِب ( دانش آموز پسر ) / الیوم - الحقّ – کتابٌ – مصدقٌ .
2- اسم مؤنّث : اسمي است كه بر انسان يا حيوان مادّه دلالت مي كند . مثل: إمْرَأة ( زن ) / طالِبَة ( دانش آموز دختر ) الجنة / الشجرة .
Eنکته : معمولاً اسم هايي كه آخر آنها « ة » « تاء گرد » بكار رفته باشد مؤنّث هستند .
Eنکته : اگر اسمي آخرش « ة » باشد ولي انسان يا حيوان ماده نباشد آن اسم را مؤنّث غير حقيقي ( مجازي ) گويند .
Eنکته : براي اين اسم ها ( مؤنّث غير حقيقي ) و ( مجازي ) مانند : سَفينة ( كشتي ) و نافِذة ( پنجره ) قوانين اسم مؤنّث بكار مي رود .
Eنکته : بعضي از اسم هاي مؤنّث علامت « ة » را ندارند و از روي معني آنها مؤنّث بودنشان را مي فهميم مانند :
« مَرْيَم – زَيْنَب ».
Eنکته : اسم هايي كه انسان يا حيوان نر نيستند و آخرشان « ة » ندارد مذكّر غيرحقيقي ( مجازي ) هستند و قوانين اسم مذكّر درباره آنها به كار مي رود . مانند: بَحْر ( دريا ) - جِدار ( ديوار ).
]تقسیم اسم از لحاظ تعداد : 1- مفرد 2- مثنی 3- جمع
1- مفرد : اسمي است كه بر يك چيز یا یک نفر دلالت كند . مثل : تِلْميذ – نَملة – قَلم - إیمان - مومن - مریم .
2- مثنی : اسمي است كه بر دو چيزیا دونفر دلالت كند . مثل: تِلّميذان ِ – نَمْلَتَان ِ – قَلَمان ِ –عالمان ِ – مسلمَین ِ .
]علامت مثنی : ( ان ِ - ین ِ ) است كه به آخر اسم مفرد اضافه مي شود .
مثال : مُعَـلِّـم + انِ مُعَلِّـمـانِ / مُعَـلِّـم + يْنِ مُعَلِّـمَيـْنِ ( دو معلم ).
مثال : مُعَلِّـمَة + انِ مُعَلِّـمَتان ِ / مُعَلِّـمَة + يْنِ مُعَلِّـمَتَيْنِ ( دو معلم ).
Eنکته : اسم مثنّي با ( انِ و يْنِ ) از نظر معني هيچ فرقي با هم ندارند . ولي از نظر قرار گرفتن در جمله تفاوت دارند كه در سال هاي بعد خواهيد خواند . فقط اين را بدانيد كه اسم مثنّی با « يْنِ » در اول جمله نمي آيد.
3- انواع جمع : الف- جمع مذکر سالم ب - جمع مونث سالم ج - جمع مکسّر
الف - تعریف جمع مذکر سالم:اسمی که بر بیش از دو عاقل مذکر یا صفتشان دلالت کند . مثال : مومنون .
]علامت جمع مذکر سالم ونَ - ـینَ : است كه به آخر اسم مفرد مذكّر اضافه مي شود .
مثال : مُعَـلِّـم + ونَ مُعَـلِّـمُونَ / مُؤمِن + ينَ مُؤمِنيْنَ
Bنکته : شرایط اسمی که از آن جمع مذکر سالم ساخته می شود :
1- علم مذکر عاقل باشد. مانند : محمد .
2- صفت علم مذکر عاقل باشد . مانند : مومن ، عالم ، صالح ، خاشع .
Bنکته:(ون–ین)هنگامی علامت های جمع مذکرسالم هستندکه جزءحروف اصلی اسم نباشند
Bنکته :کلماتی مانند : میادین ، شیاطین ، مساکین ، قوانین ، مجانین ، تمارین ، دواوین ، عناوین ، موازین جمع مذکر سالم نمی باشند بلکه جمع مکسر هستند زیرا نون آخر آن ها جزء حروف اصلی به شمار می رود و جمع مکسر هستند به عبارتی هرگاه ( ین ) را از آخر این کلمات حذف کنیم به مفرد کلمه دست نمی یابیم .
ب - تعریف جمع مونث سالم : اسمی که بر بیش از دو دلالت کند .
]علامت جمع مونث سالم : ات . مانند : مومنات – اطلاعات - مسلمات – جنّات
Eنکته:در موقع اضافه شدن« ات» به آخراسم مفرد مؤنّث« ة »حذف مي شود.مثال : مسلمة +ات = مسلمات .
Bنکته :کلمات زیر با ( ات ) جمع بسته می شوند .
1- علم مونث مانند : فاطمة ← فاطمات ، زینب ← زینبات .
2- اسم هایی که علامت تانیث دارند مانند : شجرة← شجرات ، معلمة ← معلمات .
Bنکته : از اسم های مختوم به تاء تانیث این اسم ها در هنگام جمع مونث سالم استثناء هستند یعنی هنگام جمع به وسیله (ات) جمع بسته نمی شوند
مانند : إمرأة ، ← نساء / امّة ← أمم / شفة ← شفاه / ملة ← ملل
3- اسم های مخصوص مونث : أم ← أمّهات ( ساخت این کلمه سماعی است )
مثال: أخت ← أخوات ، بنت ← بنات .
4- صفت های مونث : مؤمنة : مومنات / خاشعة : خاشعات.
ج - جمع مکسّر : علامت مخصوصي ندارد ، بلكه شكل مفرد كلمه تغيير مي كند و بايد آنها را حفظ كنيم .
مثال: شَخْص أشْخاص / عالِم عُلَماء مَسْجِد مَساجِد
Bنکته : برخی از کلمات دو جمع تکسیر دارند مثال : اخ ( إخوان ، إخوة ) / بلد ( بلاد ، بلدان ).
Bنکته : گاهی جمع مکسر بوسیله ( ات ) ساخته می شود در این حالت با جمع مونث سالم اشتباه می شود برای تشخیص آن باید دقت نمود اگر تاء مبسوط ( ت ) در شکل مفرد موجود باشد و جزء حروف اصلی باشد نوع جمع ، جمع مکسر است در غیر این صورت جمع مونث خواهد بود . مثال :
اصوات ← صوت ← جمع مکسر مهذبات ← مهذبة ← جمع مونثاوقات ← وقت ← جمع مکسر